عوامل اجتماعي

– ساخت‌هاي پدرسالارانه

يكي از عوامل اجتماعي ازدواج‌هاي اجباري، ساخت‌هاي پدرسالارانه مي‌باشد، مقصود از ساخت رابطه نسبتاً پايدار ميان عناصر و اجزاي يك مجموعه مي‌باشد كه كليت آن مورد نظر است. از نظر «راد كليف براون» ساخت جامعه، شبكه‌اي از ارتباطات اجتماعي است كه وحدت آنها در شبكة مستمري خلاصه مي‌شود كه پايگاه‌ها و نقش‌ها، محور اصلي آن را تشكيل مي‌دهند. (توسلي، 1373: ص 125)

پدرسالاري[i][7]، سلطه و تسلط مردان بر زنان در همه شئون اجتماعي است. اين مسئله در همه جوامع وجود داشته است، گرچه از نظر ميزان و ماهيت قدرتي كه مردان در مقايسه با زنان اعمال مي‌كنند، تفاوت‌هاي زيادي وجود دارد. (گيدنز، 1373: ص 783) در شبكه روابط اجتماعي، پدرسالاري به صورت روابط نسبتاًُ پايداري درآمده است و اين ساخت پدرسالارانه رفتارها و انتظارات ويژه‌اي را بر زنان تحميل مي‌كند، بسياري از مردان به مقتضاي اين ساخت اجتماعي، تحميل اراده خود را در انتخاب همسر دختر يا خواهر خود، حق مسلم مي‌دانند و مخالفت با آن را «گستاخي دختران» ‌تلقي مي‌كنند. اين ساخت علاوه بر استحكام در روابط اجتماعي، بر ساختار ذهني بسياري از مردان سايه افكنده و جهان‌بيني مرد سالارانه‌اي را در روابط اجتماعي با زنان القاء مي‌كند.

 

– منزلت اجتماعي

اعضاي جـامعه در طبقـات اجتماعي مختلفي قـرار دارنـد. طبقـات، موقعيت‌ها و امتيازات ويژه‌اي را براي اعضاي طبقه تعيين و تعريف مي‌كنند و معمولاً افراد با چهار معيار قدرت، مالكيت، ارزيابي اجتماعي و پاداش رواني در طبقات متفاوتي جاي مي‌گيرند. (تامين، 1373: ص 21)

افراد با داشتن ميزان و درصد زياد معيارهاي فوق از امتيازات و منزلت اجتماعي بالايي برخوردار مي‌شوند و در سيستم روابط اجتماعي به عنوان گروه مرجع محسوب مي‌شوند.

پاره‌اي از ازدواج‌هاي تحميلي در فرآيندي شكل مي‌گيرد كه افراد با داشتن طبقه اجتماعي بالا از دختري خواستگاري مي‌كنند، ولي او راضي به چنين ازدواجي نيست، ولي والدين دختر به خاطر انتساب فرد به طبقه اجتماعي بالا، دختر را مجبور به ازدواج با وي مي‌كنند.

 

علل و عوامل ازدواج‌هاي ناخواسته (شيوه غير مستقيم)

وجود شرايط سخت فردي، خانوادگي و اجتماعي موجب مي‌شود تا برخي دختران ناخواسته تن به ازدواج دهند، حتي گاه ازدواج‌هاي ناخواسته با فردي انجام مي‌شود كه موقعيت مناسبي براي ازدواج ندارد، به طور نمونه داراي فاصله سني زياد است، داراي سابقه ازدواج است، در شرايط فعلي داراي زن و فرزند است، يا آنكه در حال متاركة همسرش مي‌باشد و اين شرايط از سوي دختر پذيرفته شده نيست اما، شرايط خاصي فرد را به انتخاب نادرست، ناخواسته، تحميلي و ناخوشايند مي‌كشد، به گونه‌اي كه موجب ايجاد عقده‌هاي رواني، نارضايتي زناشوئي و سرافكندگي اجتماعي و بروز اختلالات رفتاري در حوزه خانواده و اجتماع مي‌شود. علل اين انتخاب‌هاي ناخواسته را در سطح فردي، خانوادگي و اجتماعي به اجمال بررسي مي‌كنيم.

 

علل فردي

– ترس از فقدان خواستگار در آينده

براي بسياري از دختران فرصت، شانس و احتمال انتخاب شدن، بعد از سپري شدن زمان مناسب ازدواج، در هاله‌اي از ابهام است و آنها را به انتخاب گزينه‌هايي مجبور مي‌سازد كه چندان رضايتي نيز به ازدواج با آن فرد ندارند.

 

– ترس از عملكرد نادرست خواستگار

گاه برخي از خواستگاراني كه اصرار زيادي به ازدواج با فرد خاصي دارند، در هنگام مواجه شدن با پاسخ منفي دختر، او را تهديد به انجام اعمال خطرناك، هتك حرمت و نيز انجام اقداماتي عليه حيثيت و آبروي دختر مي‌نمايد، در برخي موارد چنين تهديدات و اقداماتي منجر به پذيرش ازدواج از سوي دختر مي‌شود، در حالي كه هيچ تمايل و علاقه قلبي به وي ندارد.

 

– ترس از افزايش سن و كاهش فرصت ازدواج

در شرايطي كه جواني و چهرة زيبا مهمترين ملاك انتخاب دختر مي‌باشد (البته جوانگرايي در تمام دنيا وجود دارد) ترس از دست دادن زيبايي و جذابيت، ورود به سنين بالاتر و كاهش فرصت انتخاب و احتمال عدم ازدواج بر افكار فرد سايه مي‌افكند و احساس ناامني در وي به وجود مي‌آورد. اين شرايط فرد را به سوي گزينش ناخواسته سوق مي‌دهد.

 

– رهايي از تنهايي و اضطراب

گاهي برخي افراد به اين دليل ازدواج مي‌كنند كه از تنهايي و اضطراب مي‌ترسند، اكثر انسان‌ها نمي‌توانند تنهايي را تحمل كنند و افسرده و پريشان مي‌شوند، به همين دليل تصميم به ازدواج مي‌گيرند. اين انگيزه گاه در جهت منفي چنان شدت مي‌گيرد كه فرد دست به انتخابي تعجيلي مي‌زند.

 

– لجبازي با خواستگاران قبلي

گاهي دختر با عدم تأييد خواستگاري خاص مواجه مي‌گردد، يا آنكه فردي اظهار علاقه ظاهري مي‌كند، ولي خواستگاري نمي‌نمايد؛ در اين حال احتمال اينكه دختر سريع و شتاب‌زده با فردي ديگر ازدواج كند، بسيار زياد است، زيرا او با خود مي‌انديشيد كه از اين طريق بتواند نشان دهد كه براي ازدواج هيچ مشكلي نداشته و افراد بسياري بوده‌اند كه خواستار ازدواج با وي بوده‌اند. در حالي كه اين ازدواج ناخواسته، مي‌تواند فرد را تا آخر عمر با مشكلات خاص خود مواجه نمايد و زندگي او را تباه سازد.

 

– اصرار خواستگار

در برخي شرايط خواستگاران، دختر را تحت فشار روحي و اصرار و ابرام قرار مي‌دهند. اين امر معمولاً قدرت تحقيق، تفكر و تحليل را سلب مي‌كند و او را ناخواسته به سوي پاسخ مثبت و ازدواج ناخواسته مي‌كشاند.

 

– رهايي از سوالات اطرافيان

معمولاً در مجامع عمومي، مهماني‌هاي جمعي يا فاميلي، از دختر سؤال مي‌شود كه آيا ازدواج كرده‌اي يا نه؟ چرا؟! … در حالي كه اغلب افراد مي‌دانند كه خواستگاري و ازدواج، توسط پسران انجام مي‌دهند، ولي چنين سؤالاتي مي‌تواند موجب اضطراب و ناراحتي دختـر شـود و شـرايط را بـر وي تنـگ نـمايد، تـا حدي كـه تصميم بگيرد خواستگاري را كه تمايل چنداني به وي ندارد، انتخاب كند.

 

– فقدان خواستگاران متعدد

ازدواج ناخواستة برخي دختران به جهت فقدان خواستگاران مناسب است، لذا در اين شرايط، دختري كه خود را مقيد به انجام خواستگاري از سوي پسر مي‌نمايد، مجبور است كه منتظر بماند تا فردي او را مورد پسند قرار دهد، حتي اگر رغبتي به وي ندارد، ازدواج كند.

 

– فرار از تحصيل

در برخي خانواده كه بيش از حد به تحصيل اهميت مي‌دهند، حتي تحصيلات را جهت پرستيژ خانوادگي ضروري مي‌دانند، والدين اصرار بر ادامه تحصيل دخترشان دارند، در حالي كه دختر علاقه‌اي به تحصيل ندارد و ازدواج را مفري براي رهايي از فشارهاي خانواده براي ادامه تحصيل مي‌شمارد، لذا تلاش مي‌كند با ازدواج، ترك تحصيل نمايد.

 

– ترحم و دستگيري از خواستگار

زناشوئي را نبايد به منظور دستگيري و ترحم به فردي انجام داد، حس ترحم تا چه مدت مي‌تواند سبب تسكين نيازمندي‌هاي ديگر حيات زناشوئي باشد. (مصلحتي، 1379: صص 36-34) اين انگيزة نادرست در واقع به طور غير مستقيم قدرت انتخاب فرد را تحت الشعاع قرار مي‌دهد.

 

– پيروي از لذات نفساني

هرچند برخي دختران مي‌انديشند ازدواج با فردي كه عاشق او مي‌باشد، در واقع اوج خوشبختي و سعادت است، اما در يك تحليل ديگر مي‌توان بيان داشت از آنجا كه عشق، قدرت درك و تصميم‌گيري عاقلانه را سلب مي‌كند، نوعي ازدواج كوركورانه، ناخواسته، دور از دقت كافي است. در اين شرايط فرد تسليم لذات پوچ شده و سر به قهرمان دل مي‌سپارد. اغلب چنين ازدواج‌هايي ناپايدار است.

[i][7] – Patriarch

دسته‌ها: دسته‌بندی نشده